Imihango, imigenzo n’imiziririzo igice cya gatanu Kurema

Sobanukirwa n’inkomoko y’insigamigani “Bamugize ibya mfurambi”

Uyu mugani bawuca iyo bafashe uwibye cyangwa yagize ikindi gihemu gikabije,bigatuma bamuhanisha urugaraguro; nibwo bavuga ngo “ Bamugize ibya Mfurambi!” . Wakomotse kuri Rumashana rwa Segitomba w’i Rubona rwa Ngunda ( Butare ); ahasaga umwaka wa 1700. Ku ngoma ya Kigeli Ndabarasa, hariho umugabo Rumashana rwa Segitomba,agatura i Rubona rwa Ngunda ho mu Busanza bw’epfo. […]

Inkomoko y’insigamigani “Yagiye burundu”

Nyamagabe: Aho imvugo “Yakubitiwe ahareba I Nzega” ikomoka

Nzega ni agace gaherereye mu Karere ka Nyamagabe, ahahoze isentere y’ubucuruzi yarangwaga n’ubujura, uwibwe bakavuga ko yakubitiwe ahareba I Nzega. Imvugo “Yakubitiwe ahareba I Nzega” ngo yaba yarakomotse ku mukobwa w’umugeni wibwe agiye kugura ibishyingiranwa, muri iyi sentere y’ubucuruzi ya Nzega yari ikomeye cyane kubera amaduka y’abarabu. Daniel Nzamurambaho w’imyaka 65, akomoka mu karere ka […]

Isazi n’uruyuki

Umunsi umwe,  uruyuki rwarabutswe isazi ku muzinga warwo, maze ruyibwirana uburakari ruti “uje kwenda iki hano ? Uyobewe ko muri udusimba tubi, mutagomba kwivanga n’abamikazi bo mu kirere?” Isazi yumvise ayo magambo arayirakaza, maze igira ipfunwe, ariko ipfa kwihangana na yo, irasubiza iti “ ni koko, ntawahakana ko ari icyaha kwegerana n’inkubaganyi nka mwe !” […]

“Yagosoreye mu rucaca” amagambo Kimenyi yabwiye Ndabarasa yaje kuvamo insigamigani yamamayeq

Uyu mugani ukunda kuvugwa cyane iyo babonye umuntu ubwira undi amagambo adashaka kumva kuko atamunogeye; nibwo bavuga ngo «Aragosorera mu rucaca !» Ayo magambo yavuzwe na Kimenyi, umwami w’i Gisaka; ahayinga umwaka w’i 1700. Ubwo mu Rwanda hari himye Cyilima Rujugira; maze yohereza umuhungu we Ndabarasa kurererwa kwa Kimenyi by’imitsindo; dore ko yari nyirarume : […]

« Agahugu umuco akandi umuco »umugani waturutse ku bami 2, Cyilima Rujugira w’u Rwanda na Mutaga w’i Burundi bishongoranagaho

Uyu mugani wegeka igihugu ho umuco wacyo, bawuca iyo bashaka gukemura impaka zishingiye ku migenzereze y’aha n’aha; nibwo baziki­ranura bagira, bati :.«Agahugu umuco, akandi umuco I» Wakomotse kuri Mutaga Sebitungwa, umwami w’u Burundi; ahayinga umwaka w’i 1700. Icyo gihe hari ku ngoma ya Cyilima Rujugira, hakaba hari Abanyarwanda bari baracikiye i Burundi : barimo Bicura […]

“Yaruhiye Gaheshyi” ni umugani wakomotse kuri Gaheshyi wahastwe n’abami 3

“Ageze aharindimuka” ni  Umugani wakomotse kuri Rugara waciwe mu Rwanda na Nyirakigeli nyuma yo kwibwa imyaka y’I Bwami

Uyu mugani bawuca iyo babonye umuntu wari ufite ibintu hanyuma akaga kakabimumaraho agasonza isangu; ni bwo bavuga ngo «Naka ageze aharindimuka ! » Wakomotse kuri Rugara w’i Giseke na Nyagisenyi ho mu Busanza (Butare); ahagana mu mwaka1900. Mbere y’aho ku ngoma ya Rwogera, hateye inzara bayita Rwarugereka ariko ikomera ku ngoma ya Rwabugili. Ubwo mu karere ka […]

Yagiye mahera umugani waturutse ku barundi 2 Sentama na Baryandaba wamamaye I Burundi n’I Rwanda

Uyu mugani bawuca iyo bategereje umuntu bikarambirana, ndetse byarimba akaguma iyo burundu, nibwo bagira bati: “Yagiye mahera” Wakomotse ku murundi witwaga Baryandaba, ku ngoma ya Cyirima Rujugira na Mutaga Sebitungwa (uwo bitaga Semwiza Sembyaliye Imana, Bibero bikingiye abarwanyi, Umwami wo ku Rutabo rwa Nkanda azunguza inyonga arahira Ngabonzima; aho i Nkanda muri komini Nshili ubungubu […]

Category: Imigani, Kinyarwanda · Tags: , ,

Intare n’imbeba

Intare yarihoreye yiryamira mu ndiri yayo. Imbeba ziraza zigumya kuyikina iruhande. Imwe muri zo yurira ibuye ryari hejuru y’intare, irihanuka hejuru yitura hasi, ikangura intare. Intare ikangutse ifata akaguru k’imbeba. Imbeba yumvise ko intare iyifashe, irayibwira iti « ndagusaba imbabazi. Singukanguye mbishaka, ni ibyago nigiriye.Mbese ubundi agatumbi kanjye kakumarira iki ? Ndekura nzagushimira iyo neza […]

Inkomoko y’insigamigani “Yagiye burundu”

Ese iyo umuntu abwiwe ngo “Arareba nk’Uruhango zireba I Masaka” baba bashatse kumubwira iki? Menya igisobanuro cy’iyi nsigamigani yadutse hambere

  Uyu mugani, bawuca iyo babonye umuntu uteze amaso utari bumuhe icyo yihaga; ni bwo bavuga ngo: «Arareba nk’Uruhango zireba i Masaka». Wakomotse ku nka za Gashagaza ka Mutimbo; ahasaga umwaka w’i 1800. Hambere ku ngoma ya Yuhi Gahindiro, hariho umuntu w’umutoni we witwaga Rugaju rwa Mutimbo; yari yarakize birambuye, afite akatsi ko hepfo n’ako […]

Yanyoye nzobya

  « Yanyoye nzobya » byakomotse ku muntu witwaga Nzobya w’i Ngarurira mu Buyenzi ahasaga umwaka wa 800. Uyu Nzobya yari umutoni wa Mibambwe Sentabyo. Babivuga iyo babonye umuntu wanyoye agasinda cyane, mbese yabaye ibyatsi.  Uwo mugabo Nzobya rero yabaye umutoni w’akadasohoka kwa Mibambwe Sentabyo; bukeye Mibambwe afatwa n’ubushita buramwica, agwa i Remera rya Rukoma na Ngamba. Amaze […]

Category: Imigani, Kinyarwanda · Tags: , ,

Subscribe