« Agahugu umuco akandi umuco »umugani waturutse ku bami 2, Cyilima Rujugira w’u Rwanda na Mutaga w’i Burundi bishongoranagaho

Uyu mugani wegeka igihugu ho umuco wacyo, bawuca iyo bashaka gukemura impaka zishingiye ku migenzereze y’aha n’aha; nibwo baziki­ranura bagira, bati :.«Agahugu umuco, akandi umuco I» Wakomotse kuri Mutaga Sebitungwa, umwami w’u Burundi; ahayinga umwaka w’i 1700. Icyo gihe hari ku ngoma ya Cyilima Rujugira, hakaba hari Abanyarwanda bari baracikiye i Burundi : barimo Bicura […]

“Yaruhiye Gaheshyi” ni umugani wakomotse kuri Gaheshyi wahastwe n’abami 3

“Ageze aharindimuka” ni  Umugani wakomotse kuri Rugara waciwe mu Rwanda na Nyirakigeli nyuma yo kwibwa imyaka y’I Bwami

Uyu mugani bawuca iyo babonye umuntu wari ufite ibintu hanyuma akaga kakabimumaraho agasonza isangu; ni bwo bavuga ngo «Naka ageze aharindimuka ! » Wakomotse kuri Rugara w’i Giseke na Nyagisenyi ho mu Busanza (Butare); ahagana mu mwaka1900. Mbere y’aho ku ngoma ya Rwogera, hateye inzara bayita Rwarugereka ariko ikomera ku ngoma ya Rwabugili. Ubwo mu karere ka […]

Yagiye mahera umugani waturutse ku barundi 2 Sentama na Baryandaba wamamaye I Burundi n’I Rwanda

Uyu mugani bawuca iyo bategereje umuntu bikarambirana, ndetse byarimba akaguma iyo burundu, nibwo bagira bati: “Yagiye mahera” Wakomotse ku murundi witwaga Baryandaba, ku ngoma ya Cyirima Rujugira na Mutaga Sebitungwa (uwo bitaga Semwiza Sembyaliye Imana, Bibero bikingiye abarwanyi, Umwami wo ku Rutabo rwa Nkanda azunguza inyonga arahira Ngabonzima; aho i Nkanda muri komini Nshili ubungubu […]

Category: Imigani, Kinyarwanda · Tags: , ,

Intare n’imbeba

Intare yarihoreye yiryamira mu ndiri yayo. Imbeba ziraza zigumya kuyikina iruhande. Imwe muri zo yurira ibuye ryari hejuru y’intare, irihanuka hejuru yitura hasi, ikangura intare. Intare ikangutse ifata akaguru k’imbeba. Imbeba yumvise ko intare iyifashe, irayibwira iti « ndagusaba imbabazi. Singukanguye mbishaka, ni ibyago nigiriye.Mbese ubundi agatumbi kanjye kakumarira iki ? Ndekura nzagushimira iyo neza […]

Inkomoko y’insigamigani “Yagiye burundu”

Ese iyo umuntu abwiwe ngo “Arareba nk’Uruhango zireba I Masaka” baba bashatse kumubwira iki? Menya igisobanuro cy’iyi nsigamigani yadutse hambere

  Uyu mugani, bawuca iyo babonye umuntu uteze amaso utari bumuhe icyo yihaga; ni bwo bavuga ngo: «Arareba nk’Uruhango zireba i Masaka». Wakomotse ku nka za Gashagaza ka Mutimbo; ahasaga umwaka w’i 1800. Hambere ku ngoma ya Yuhi Gahindiro, hariho umuntu w’umutoni we witwaga Rugaju rwa Mutimbo; yari yarakize birambuye, afite akatsi ko hepfo n’ako […]

Yanyoye nzobya

  « Yanyoye nzobya » byakomotse ku muntu witwaga Nzobya w’i Ngarurira mu Buyenzi ahasaga umwaka wa 800. Uyu Nzobya yari umutoni wa Mibambwe Sentabyo. Babivuga iyo babonye umuntu wanyoye agasinda cyane, mbese yabaye ibyatsi.  Uwo mugabo Nzobya rero yabaye umutoni w’akadasohoka kwa Mibambwe Sentabyo; bukeye Mibambwe afatwa n’ubushita buramwica, agwa i Remera rya Rukoma na Ngamba. Amaze […]

Category: Imigani, Kinyarwanda · Tags: , ,

Inkomoko y’insigamigani “Yagiye burundu”

Inkomoko y’insigamigani “Yagiye burundu”

Uyu mugani, bawuca iyo babonye ikigiye mahera cyose bakaziguruka; ni ho bavuga ngo: “Cyagiye burundu!” Wakomotse kuri Burundu; ahasaga umwaka w’i 1400. Burundu yari umutwa Gahindiro ka Mibambwe Sekarongoro yajyaga atuma ku mugore wa Rugayi rwa Buzi i Burundi, witwaga Bwiza bwa Mashira budashira irorwa n’irongorwa umubanda w’i Nduga ngari ya Gisali na Kibanda. Gahindiro […]

Nyuma yo kwangana urunuka bakarwana,Rutanga na Senkalishya bakijijwe na Mbuga bakomokwaho n’umugani “Bazakizwa na Mbuga”

Uyu mugani, bawuca iyo babonye abaziranye basizanira ikintu rukabura gica, bagakiranurwa n’ ingobotsi itari nyirandakuzi, ni bwo bagira bati: «Bizakizwa na Mbuga», cyangwa «Barakizwa na Mbuga!» Wakomotse ku mugabo wo mu Bwanacyambwe (Kigali) witwaga Mbuga; ahayinga umwaka w’i 1500. Ku ngoma ya Yuhi Gahima habayeho abagabo babiri bangana urunuka, bakaba abagaragu ba Mudende, watwariraga Gahima […]

Yarushye uwa Kavuna

Uyu mugani baca ngo: “Yarushye uwa Kavuna”, bawuca iyo babonye umuntu wagokeye ubusa, ahihibikanira ibizakiza abandi: ni bwo bagira, bati: “Naka yarushye uwa Kavuna (umuruho).” Byakomotse kuri Kavuna ka Mushimiye, bavuga ko yari umutwa wo ku Kivumu cya Mpushi na Nyerenga (Gitarama); ahasaga umwaka w’i 1500. Ubwo Abanyiginya bavuye mu Mubali wa Kabeja, bimukiye i […]

Category: Imigani, Kinyarwanda · Tags: , ,

Umugani Kuruhira Gatsi wakomotse kuri Gatsi umwana wa Syoli wakomotseho undi mugani ngo « Yigize Syoli »

Uyu mugani baca ngo: “Yaruhiye gatsi” wakomotse kuli Gatsi ka Syoli mu Kibali (Byumba). Syoli yari amaze kugwa mu ishyamba rya Nyagahanga mu Buyaga; dore ko yaryidegembyagamo wenyine mu muhigo, babimuhana akigira simbikozwe. Bukeye arigezemo agiye kwituma mu rucucu, yikanga umuturumbuko w’urukwavu, agira ubwoba by’uri wenyine mu ishyamba arashiguka, yishita ku icumu rye riramucurangura. Ubwo […]

Subscribe